Wyzwolenie Krakowa w 1918 r.
 
Autor: Jan Nowak
 

Po 123 latach niewoli, w czasie której Polska znajdowała się pod panowaniem trzech państw zaborczych: Austrii, Prus i Rosji ? nastała wreszcie wolność. 31 października 1918 roku Stołeczno-Królewskie Miasto Kraków wyzwoliło się z niewoli austriackiej. Grupa żołnierzy polskich pod dowództwem porucznika Antoniego Stawarza rozbroiła garnizon austriacki stacjonujący w Wieży Ratuszowej w Rynku Głównym Krakowa.
 
Warto przypomnieć, że Kraków był pierwszym miastem w skali całego państwa polskiego, które w 1918 roku odzyskało niepodległość. Ten historyczny czyn upamiętniają dwie tablice pamiątkowe wmurowane na Wieży Ratuszowej, zwanej też od niedawna Wieżą Wolności. Pierwsza ufundowana została w 1928 roku w 10 rocznicę oswobodzenia ?W Hołdzie Odrodzonej Ojczyźnie Najjaśniejszej Rzeczypospolitej Polskiej? (piękne sformułowanie), a druga w 1988 roku w 70 rocznicę odzyskania niepodległości.
 
***
 
W 1918 roku wydarzenia o wymiarze historycznym następowały w trybie nadzwyczaj przyspieszonym. 7 listopada 1918 roku zostaje utworzony w Lublinie Tymczasowy Rząd Ludowy, na czele którego staje socjalista Ignacy Daszyński. Wydany Manifest Rządu Tymczasowego wprowadza równouprawnienie wszystkich obywateli i obywatelek bez różnicy narodowości, wyznania oraz przyznaje wolność słowa, zgromadzeń i prawo do strajku. Jako jeden z pierwszych rządów na świecie Tymczasowy Rząd Ludowy potwierdza i gwarantuje prawa wyborcze kobiet. Manifest ustalił 8-godzinny wymiar czasu pracy. Rząd deklaruje natychmiastowe przystąpienie do reorganizacji samorządu terytorialnego i utworzenie milicji ludowej. Zobowiązuje się wnieść do Sejmu Ustawodawczego projekty dotyczące reformy rolnej, upaństwowienie niektórych działów przemysłu i komunikacji, wprowadzenia powszechnego, świeckiego i bezpłatnego nauczania w szkołach.
 
Można by powiedzieć z uznaniem, że u zarania swej niepodległości Polska była zaprojektowana jako państwo nowoczesne, postępowe i demokratyczne. Takiego państwa oczekujemy także dziś...
 
Kierując się tymi tendencjami krakowska lewica, głównie środowisko SLD, PPS i młodzież w dniu 7 listopada 2012 roku zorganizowała:
  • uroczyste złożenie kwiatów na grobie Ignacego Daszyńskiego na cmentarzu Rakowickim,
  • wiec pod pomnikiem Czynu Powstańczego w Alei Daszyńskiego,
  • sesję naukową w ?Kuźnicy? nt. ?Lewica wobec kwestii niepodległości?.
Oby tego typu programowe działania poświęcone Ignacemu Daszyńskiemu były organizowane także w następnych latach i nie tylko w Krakowie.

Wracając do historycznych wydarzeń 1918 roku wymieńmy kolejno te najważniejsze:
  • 10 listopada 1918 roku przyjechał z Berlina do Warszawy Józef Piłsudski ? jeden z najbardziej zasłużonych uczestników walki o niepodległą Polskę.
  • 11 listopada 1918 roku podpisano rozejm na froncie zachodnim ? zakończony Traktatem Wersalskim w 1919 roku.
  • W tym samym dniu ? 11 listopada 1918 roku Józef Piłsudski został mianowany Naczelnikiem Państwa Polskiego, co oznaczało w praktyce, że przejął władzę w wyzwolonej Polsce, a wszystkie inne ośrodki władzy państwowej zostały mu podporządkowane. Główne idee i propozycje ustrojowe Ignacego Daszyńskiego zostały wykorzystane ponownie w Manifeście Lipcowym w 1944 roku, zaś pomysł uczczenia jego zasług pomnikiem został zgłoszony przez prezydenta Bronisława Komorowskiego w 2012 roku w czasie marszu ?Razem dla Niepodległej?.
 
***
 
Przygotowania do obchodów 94 rocznicy odzyskania niepodległości rozpoczęły się już kilka miesięcy przed 11 listopada 2012 roku. Zaplanowano marsze, pochody, manifestacje prawie we wszystkich większych miastach Polski, jak Warszawa, Gdańsk, Wrocław czy Kraków.
 
Święto Niepodległości w 2012 roku najbardziej tłumnie i burzliwie obchodzono w Warszawie. Oprócz uroczystości państwowych na Placu Defilad przed Grobem Nieznanego Żołnierza ? ulicami Warszawy przeszły cztery marsze:
- Na czele Marszu dla Niepodległej stanął prezydent Bronisław Komorowski, któremu towarzyszyli marszałkowie Sejmu i Senatu oraz różni przedstawiciele władz i partii politycznych. Prezydent podkreślił, że Polska jest jedna, nie powinniśmy się nawzajem przeklinać i wykluczać, że obchody powinny być zgodne i radosne.
- Marsz zorganizowany pod hasłem Polska Socjalna zgromadził środowiska lewicowe, których przedstawiciele akcentowali, że walka o niepodległość Polski zawsze była wiązana ze sprawiedliwością społeczną, równością i demokracją.
- Najliczniejszy był Marsz Niepodległości zorganizowany przez ugrupowania narodowe, w tym przez Obóz Narodowo-Radykalny (ONR) i Młodzież Wszechpolską. Zaraz na początku, gdy manifestacja ruszyła z pl. Dmowskiego, rozpoczęły się zamieszki i bójki z policją. Zaatakowane kamieniami i petardami służby porządkowe użyły gazu i broni gładkolufowej, opanowując groźną sytuację.
- Czwarty marsz ? traktowany jako przeciwstawny dla narodowców, to Marsz Antyfaszystowski, zrzeszający tradycyjnie przeciwników faszyzmu i nacjonalizmu.
 
W porównaniu do poprzedniego roku obchody Święta Niepodległości w 2012 r. były mniej burzliwe. W wyniku bójki z policją zatrzymano 132 osoby, głównie ludzi młodych, 24 osoby zostały ranne, w tym 8 funkcjonariuszy. Obserwatorzy jednak z niepokojem sygnalizują, że Marsz Niepodległości może się przerodzić w nowy agresywny ruch opozycyjny, któremu nic się nie podoba, ani Okrągły Stół, ani Unia Europejska.
 
W innych miastach w Polsce było na ogół spokojnie, a w Krakowie warto odnotować, że w Rynku Głównym podczas ?47 Lekcji śpiewania? było naprawdę rodzinnie, podniośle i patriotycznie tak jak powinno być w Święto Niepodległości.
 

Forum Myśli Wolnej nr 55/2013, s. 42-43